PSP و بانک؛ تشابه و تفاوت در فعالیت

در دنیای پیشرفته مالی امروز، نهادهای مختلفی به‌منظور تسهیل عملیات مالی و پرداخت‌ها مشغول به فعالیت هستند. دو نهاد مهم و کلیدی در این زمینه، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت (psp) و بانک‌ها هستند. هر یک از این نهادها دارای وظایف، خدمات و قابلیت‌های خاص خود هستند که آنها را از یکدیگر متمایز می‌کند. این مقاله از بلاگ تجارت الکترونیک پارسیان به بررسی تفاوت‌های بنیادین بین فعالیت PSP و بانک پرداخته و جنبه‌های مختلف این دو نهاد را تحلیل خواهد کرد.

  تعریف و اهداف 

برای درک تفاوت میان شرکت‌ها و بنگاه‌های مالی، اول باید به تعریف هریک از آن‌ها پرداخت؛ چراکه درک تفاوت با شناخت امکان‌پذیر خواهد بود.

 PSP 

شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت، نهادهایی هستند که به ارائه خدمات مالی به سایر کسب‌وکارها و مشتریان می‌پردازند. خدمات PSP معمولاً شامل پردازش پرداخت‌های آنلاین، پذیرش کارت‌های اعتباری و نقدی، و تسهیل تراکنش‌های مالی بین خریداران و فروشندگان است. هدف اصلی PSP‌ها کاهش پیچیدگی‌های ناشی از پرداخت و تسهیل فرایند‌های مالی است.

 بانک 

بانک‌ها نهادهای مالی هستند که به ارائه انواع خدمات مالی همچون وام‌دهی، سپرده‌گذاری، سرمایه‌گذاری و پردازش پرداخت‌ها می‌پردازند. بانک‌ها تحت نظارت‌های دولتی قرار دارند و به عنوان واسط‌های مهم اقتصادی عمل می‌کنند. هدف اصلی بانک‌ها ارائه خدمات مالی جامع به مشتریان خود و تحریک رشد اقتصادی است.

  مفهوم نظارت و مجوزها 

قوانین و ضوابط هر سازمان، حتی اگر در یک حوزه یا مسیر مشترک فعالیت کنند، با یکدیگر متفاوت است. این ضوابط در واقع بخشی از وظایف، اختیارات و مسئولیت‌های هر مجموعه را نیز مشخص می‌کنند.

 نظارت بر PSP 

بسیاری از کشورها قوانین مشخصی برای تنظیم فعالیت PSP‌ها وضع کرده‌اند. این نهادها معمولاً نیازی به مجوز بانکی ندارند، اما برای ارائه خدمات خود باید از نهادهای نظارتی اعتبار لازم را دریافت کنند. نظارت بر PSP‌ها می‌تواند شامل ارزیابی امنیت، شفافیت مالی و رعایت استانداردهای خدمات باشد.

 نظارت بر بانک 

بانک‌ها به‌طور معمول تحت نظارت و کنترل شدیدتری نسبت به PSP‌ها قرار دارند. این نظارت می‌تواند شامل بررسی‌های منظم از عملکرد مالی، ریسک‌ها و انطباق با مقررات باشد. برای تأسیس یک بانک، اخذ مجوز از نهادهای دولتی و بانک مرکزی ضروری است.

  مدل کسب‌وکار 

سبک و شیوه‌ی اجرایی در نهادهای مالی بیانگر خط مشی آن‌هاست. مدل کسب‌وکار، تعریفی است برای ارائه خدمات و درآمدزایی. از همین‌ رو یکی از موضوعات مهم و شاخص در شناخت تفاوت شرکت‌های psp  و بانک شناخت مدل کسب و کار آن‌هاست.

 مدل کسب‌وکار PSP 

مدل کسب‌وکار PSP‌ها عمدتاً بر اساس کمیسیون‌هایی است که از هر تراکنش دریافت می‌کنند. این نهادها هزینه‌هایی را برای پردازش پرداخت‌ها، خدمات گزارش‌دهی و ارائه ابزارهای تحلیلی دریافت می‌کنند. PSP‌ها همچنین می‌توانند با همکاری با کسب‌وکارها، راه‌حل‌های سفارشی برای پرداخت‌ها ارائه دهند و به این ترتیب درآمد خود را افزایش دهند. به‌طور کلی، PSP‌ها بیشتر بر خدمات پرداخت مبتنی هستند و عموما بر روی کاهش هزینه‌ها و افزایش سرعت تراکنش‌ها تمرکز دارند.

 مدل کسب‌وکار بانک 

بانک‌ها مدل کسب‌وکار پیچیده‌تری دارند که شامل سپرده‌گذاری، وام‌دهی و عرضه انواع خدمات مالی و سرمایه‌گذاری است. بانک‌ها از طریق پرداخت بهره بر سپرده‌ها و همچنین فایده‌ای که از وام‌ها و خطوط اعتبار کسب می‌کنند، درآمدزایی می‌کنند. 

علاوه‌بر این، خدمات مشاوره مالی، سرمایه‌گذاری و پرداخت‌های بین‌المللی نیز بخشی از درآمد بانک‌ها را تشکیل می‌دهند. بر این اساس، بانک‌ها به‌عنوان نهادهای مالی اصلی، خدمات جامع‌تری را ارائه می‌دهند.

  خدمات و محصولات 

تمامی شرکت‌ها و ارگان‌ها در راستای ارائه‌ و ابلاغ یک خدمت تعریف می‌شوند. بر همین اساس مشتریان با شناخت این موضوع به سمت برآورد سازی نیازهای خود در راستای خدمات و ارائه محصولات آن شرکت عمل کرده و به سمت آن سوق پیدا می‌کنند. لذا بیان خدمات و محصولات از موضوعاتی است که می‌توان با آن فاصله و تفاوت شرکت‌ها را درک و تفهیم کرد. 

← خدمات PSP: شرکت‌های PSP عمدتاً خدمات پرداخت الکترونیکی را ارائه می‌دهند که شامل موارد زیر است:

← پردازش پرداخت‌های آنلاین: تسهیل تراکنش‌های خرید از فروشگاه‌های آنلاین.

← پرداخت‌های موبایلی: ارائه برنامه‌های کاربردی برای کاربران تا بتوانند از طریق تلفن همراه خود پرداخت کنند.

← گزارش‌دهی و تحلیل داده‌ها: ارائه ابزارهای تحلیلی برای کسب‌وکارها به منظور بهبود تصمیم‌گیری‌های مالی.

← مدیریت ریسک و امنیت: ارائه راه‌حل‌هایی برای جلوگیری از تقلب و تضمین امنیت تراکنش‌ها.

 خدمات بانک 

بانک‌ها معمولاً خدمات مالی گسترده‌تری را نسب به شرکت‌های PSP  ارائه می‌دهند که می‌توان گفت آنها شامل:

← حساب‌های پس‌انداز و جاری: امکان سپرده‌گذاری و برداشت وجه.

← وام‌ها و اعتبار: ارائه وام‌های شخصی، تجاری و خانه.

← خدمات سرمایه‌گذاری: مشاوره در زمینه سرمایه‌گذاری، و مدیریت دارایی.

← خدمات بین‌المللی: انتقال و تبادل ارزهای خارجی و تسهیل تجارت‌های بین‌المللی.

← خدمات بیمه: ارائه انواع بیمه‌های زندگی، بهداشت، و مالی.

  مشتریان و بازار هدف 

جامعه مشتریان و مخاطبان در شرکت‌های PSP و بانک‌ها با تمام تشابهات، تفاوت‌هایی نیز دارند. این موضوع از مسائلی است که این دو را از هم متمایز می‌کند.

 مشتریان PSP 

مشتریان PSP‌ها بیشتر کسب‌وکارهای کوچک و متوسط (SMEs) هستند که نیاز به پردازش آسان و سریع پرداخت‌ها دارند. همچنین، استارتاپ‌ها و شرکت‌های تجارت الکترونیک از خدمات این نهادها بهره‌برداری می‌کنند. PSP‌ها با تمرکز بر تجربه مشتری و سرویس‌دهی به سرعت می‌توانند به نیازهای مختلف بازار پاسخ دهند.

 مشتریان بانک 

بانک‌ها معمولاً به طیف وسیع‌تری از مشتریان خدمات ارائه می‌دهند؛ از افراد حقیقی، کسب‌وکارها، تا نهادهای دولتی و سازمان‌های بزرگ. بانک‌ها به عنوان نهادهای معتبر مالی، جذب مشتریان بزرگ و سازمان‌های پیچیده را در اولویت قرار می‌دهند و همچنین نیاز به ارائه خدمات متنوع و حسابرسی منظم دارند.

  تکنولوژی و نوآوری 

شرکت‌های PSP بر اساس نوع خدمات مالی الکترونیکی که ارائه می‌دهند، بسیار وابسته به تکنولوژی  هستند. اساسا ماهیت و مبنای وجودی و شکل‌گیری آن هم نیز بر اساس تکنولوژی خلق شد؛ به همین دلیل یک نظامی مالی جوان، نسبت به بانک به حساب می‌آید. ولی در بحث نوآوری، به دلیل سطح رقابتی مبنا بر اساس خلاقیت و تعاریف شرکت‌ها، چه در بانک‌ها و چه در psp چیده می‌شود. از همین رو براساس سطح رقابتی سنگین‌تری که نسبت به بانک‌ها وجود دارد، نوآوری و ارائه خدمات به روز و وابسته به شرایط جامعه در بانک‌ها بیشتر مد نظر است.

 تکنولوژی در PSP 

شرکت‌های PSP معمولاً از آخرین تکنولوژی‌های پرداخت و بهینه‌سازی برای تسهیل عملیات خود استفاده می‌کنند. این شامل استفاده از APIهای پرداخت، پلتفرم‌های پردازش معاملات و سیستم‌های امنیتی پیشرفته مانند رمزنگاری و تأیید هویت دو مرحله‌ای می‌باشد. با توجه به رشد سریع تجارت الکترونیک و تمایل به پرداخت‌های از طریق موبایل، PSP‌ها به طور مداوم نوآوری‌های جدیدی را ارائه می‌دهند.

 تکنولوژی در بانک 

بانک‌ها نیز به نوآوری توجه دارند، اما قوانین محکم و نظارت‌های مستمر باعث می‌شوند که فرایندهای توسعه و پذیرش جدید نسبت به PSP‌ها کندتر باشد. با این حال، بانک‌ها به تدریج به سمت دیجیتال‌سازی و ادغام تکنولوژی‌های جدید حرکت کرده‌اند، از جمله اینترنت بانکینگ، استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌ها، و پلتفورم‌های آنلاین.

  دو بازیگر، دو نقش متفاوت 

در نهایت، می‌توان گفت که PSP و بانک هر دو نقش حیاتی در اکوسیستم مالی ایفا می‌کنند، اما با رویکردها و خدمات متفاوت.  PSP‌ها عمدتاً بر تسهیل خدمات پرداخت تمرکز دارند، در حالی که بانک‌ها خدمات مالی جامع و متنوعی را ارائه می‌دهند. شناخت این تفاوت‌ها می‌تواند به کسب‌وکارها و مشتریان در انتخاب نهاد مناسب برای برآورده ساختن نیازهای مالی کمک کند.

 سوالات متداول 

← PSP چیست و در این نوع شرکت‌ها چه کارهایی انجام می‌دهد؟ PSPها نهادهایی هستند که خدمات پرداخت مانند پردازش تراکنش‌های آنلاین، پرداخت‌های موبایلی، درگاه‌های اینترنتی، مدیریت ریسک و... را ارائه می‌دهند.

← بانک‌ها چه خدماتی ارائه می‌دهند؟ بانک‌ها خدمات متنوعی از جمله حساب‌های پس‌انداز و جاری، وام‌ها، خدمات سرمایه‌گذاری و خدمات بین‌المللی و ارزی را ارائه می‌دهند.

← تفاوت اصلی بین PSP و بانک چیست؟ تفاوت اصلی در نوع خدمات و مدل کسب‌وکار این نهادها است. PSP‌ها بیشتر بر روی پرداخت‌ها تمرکز دارند، در حالی که بانک‌ها خدمات مالی جامع‌تری ارائه می‌کنند.

← چرا باید از خدمات شرکت‌هایPSP  استفاده کنیم؟ استفاده از PSP می‌تواند به تسهیل پردازش پرداخت‌ها، کاهش هزینه‌ها و افزایش سرعت تراکنش‌ها کمک کند. از سوی دیگر امروزه با همه‌گیری استفاده از کارت‌های بانکی برای خرید استفاده از خدمات pspها اجتناب‌ناپذیر شده است.

← آیا PSPها تحت نظارت هستند؟ بله، PSP‌ها معمولاً تحت نظارت‌های مربوط به خدمات مالی قرار دارند که این نظارت برعهده‌ی شاپرک است. این نظارت کاملا متفاوت از نظارت بر بانک‌ها باشد.