بانک‌ تک و روند شکل‌گیری آن در ایران

بانک‌ها هیچگاه از نظام مالی در سراسر جهان جدا نخواهند شد. بر همین اساس باید گفت که بانک‌ها یکی از ارکان اصلی نظام اقتصادی هر کشور به شمار می‌روند و در ایران نیز نقش کلیدی در تأمین مالی، سرمایه‌گذاری و تسهیل مبادلات پولی ایفا می‌کنند. در سال‌های اخیر، یکی از مفاهیم جدید که در راستای حضور و حصول فین‌تک در صنعت بانکداری ایران به وجود آمده، مفهوم «بانک‌تک» است. بانک‌تک از انواع فین‌تک است؛ این نوع بانکداری به لحاظ تکنولوژی و خدماتی، تغییرات عمده‌ای را در صنعت مالی ایجاد و توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. در این مقاله، از بلاگ تجارت الکترونیک پارسیان، تعاریف اصطلاحات انواع فین‌تک به تشریح مفهوم بانک‌تک پرداخته و روند آن در ایران، چالش‌ها و مزایای آن را بررسی خواهیم کرد.

  بانک‌تک و ویژگی‌های آن 

بانک‌تک به مجموعه‌ای از خدمات و محصولات بانکی اشاره دارد که به وسیله فناوری‌های الکترونیک نوین، ارائه می‌شوند. این نوع بانکداری به مشتریان این امکان را می‌دهد که به راحتی و بدون محدودیت‌های فیزیکی، به خدمات مالی دسترسی داشته باشند. ویژگی‌های اصلی بانک تک عبارتند از:

← دسترسی آنلاین: مشتریان به راحتی می‌توانند از طریق اپلیکیشن‌ها و وب‌سایت‌های بانکی به حساب‌های خود دسترسی پیدا کنند.

← خدمات ۲۴ ساعته: بانک‌ تک‌ها خدمات خود را در هر ساعت از شبانه‌روز ارائه می‌دهند.

← سرویس‌های سفارشی: بانک‌‌ تک‌ها معمولا خدمات متنوع و اختصاصی‌تری به مشتریان ارائه می‌دهند که بر اساس نیازهای خاص هر فرد طراحی شده‌است.

← کاهش هزینه‌ها: به دلیل استفاده از فناوری‌های مدرن و کاهش نیاز به شعب فیزیکی، بانک‌های تک قادر به ارائه خدمات با هزینه‌های کمتر هستند.

← تجربه کاربری بهتر: این بانک‌ها به واسطه طراحی‌های مناسب و ساده‌سازی فرآیندها، همواره در تلاش‌اند تا تجربه کاربری بهتری را برای مشتریان فراهم کنند.

  تمایز بانک‌تک با فین‌تک و نئوبانک‌ها 

بانک‌تک معمولاً به تحول دیجیتال در دل بانک‌های موجود اشاره دارد، در حالی‌که فین‌تک‌ها اغلب بازیگران مستقلی هستند که خدمات مالی نوآورانه ارائه می‌کنند و نئوبانک‌ها بانک‌های کاملاً دیجیتال و بدون شعبه‌اند. در واقع بانک‌تک را می‌توان بازوی فناورانه بانک‌های سنتی برای رقابت در اقتصاد دیجیتال دانست.

  فناوری‌های کلیدی در بانک‌تک 

استفاده از رابط‌های برنامه‌نویسی کاربردی (API)، هوش مصنوعی برای تحلیل رفتار مشتریان، احراز هویت دیجیتال (eKYC)، رایانش ابری و تحلیل کلان‌داده‌ها از مهم‌ترین زیرساخت‌هایی هستند که بانک‌تک را قادر می‌سازند خدمات سریع‌تر، شخصی‌سازی‌شده‌تر و ایمن‌تر ارائه دهد.

  روند بانک تک در ایران 

بانک‌های تک در ایران در طی چند سال اخیر و با توجه به پیشرفت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات شکل‌گیری خود را آغاز کرده‌اند. با توجه به نوآوری‌های موجود و همچنین رشد فضای استارتاپی، برخی از بانک‌ها و مؤسسات مالی تصمیم به ارائه خدمات دیجیتال و آنلاین گرفتند. در این زمینه، بانک‌های معتبر کشور به تدریج بر اهمیت فناوری و خدمات نوین پی بردند و بر پایه آن، زیرساخت‌های لازم را ایجاد کردند.

گسترش بانکداری همراه و پرداخت‌های غیرحضوری در دهه اخیر، به‌ویژه با افزایش ضریب نفوذ اینترنت و تلفن‌های هوشمند، یکی از مهم‌ترین محرک‌های شکل‌گیری بانک‌تک در ایران بوده است؛ به‌گونه‌ای که بخش قابل‌توجهی از تراکنش‌های بانکی به کانال‌های دیجیتال منتقل شده‌اند.

  معرفی خدمات دیجیتال 

با رشد بانک‌داری دیجیتال، ارائه خدماتی همچون صدور کارت‌های بانکی از طریق اپلیکیشن‌ها، انتقال وجه آنلاین، پرداخت قبوض و حتی اعطای وام از دور، علاوه‌بر استقبال، به یکی از نیازهای اساسی مشتریان تبدیل شد. این خدمات به‌ویژه در دوران پاندمی و همه‌گیری کرونا اهمیت بیشتری پیدا کرد؛ زیرا بسیاری از افراد به دلیل محدودیت‌ها ترجیح دادند که به‌جای مراجعه به شعب بانک‌ها، به صورت آنلاین فعالیت‌های مالی خود را انجام دهند.

← افزوده‌شدن خدماتی مانند افتتاح حساب غیرحضوری، امضای دیجیتال، اعتبارسنجی آنلاین و کیف پول‌های الکترونیکی نشان می‌دهد که بانک‌تک در ایران از مرحله دیجیتالی‌سازی ساده عبور کرده و به سمت بانکداری هوشمند در حرکت است.

  همکاری با شرکت‌ها و استارتاپ‌ها 

بانک‌های ایران همچنین به همکاری با استارتاپ‌ها و شرکت‌های فناور محور روی آوردند تا با ایجاد راهکارهای جدید و نوآورانه، نیازهای مشتریان را بهتر و سریع‌تر خدمت رسانی کنند. این همکاری‌ها زمینه‌ساز تحولاتی در ارائه خدمات بانکداری و افزایش سطح رقابت در این حوزه شد.

این همکاری‌ها اغلب در قالب مدل «بانکداری باز» شکل می‌گیرند که در آن بانک‌ها زیرساخت‌های خود را از طریق API در اختیار کسب‌وکارهای نوآور قرار می‌دهند تا خدمات مالی در بسترهای متنوع‌تری ارائه شود.

  چالش‌ها و موانع 

با وجود تمام مزایای بانک‌تک، این روش با چالش‌های زیادی نیز همراه است: 

  چالش‌های امنیتی و سایبری 

یکی از چالش‌های اصلی، مسائل امنیتی مرتبط با داده‌های مالی و اطلاعات کاربران می‌باشد. متأسفانه، با افزایش استفاده از ابزارهای دیجیتال و بانک‌های آنلاین، سطح حملات سایبری و تهدیدات امنیتی نیز افزایش یافته‌است.

  چالش‌های زیرساختی و اعتماد کاربران 

دیگر چالش‌ها شامل نیاز به زیرساخت‌های مناسب از جمله اینترنت پرسرعت و عدم اعتماد برخی از مشتریان به سامانه‌های دیجیتال می‌باشد. همچنین، عدم فرهنگ‌سازی مناسب در استفاده از خدمات نوین و مشکلات قانونی مربوط به مقررات بانکی نیز از دیگر موانع پیش‌روی بانک‌های تک در ایران است.

  چالش‌های رگولاتوری و حقوقی 

چالش رگولاتوری و تطبیق با قوانین نیز از مسائل مهم بانک‌تک محسوب می‌شود؛ زیرا نوآوری مالی معمولاً سریع‌تر از تدوین مقررات حرکت می‌کند و این موضوع می‌تواند موجب ابهام‌های حقوقی در حوزه‌هایی مانند احراز هویت دیجیتال، حفاظت از داده و مسئولیت‌پذیری پلتفرم‌ها شود.

  چشم‌اندازی از آینده بانک‌تک 

با توجه به روند رو به رشد استفاده از فناوری‌های نوین در زندگی مردم و تجارب مثبت مشتریان از خدمات بانک‌های دیجیتال، به نظر می‌رسد که آینده بانک تک در ایران بسیار روشن باشد. در صورت حل مسائل امنیتی و ارتقای فرهنگ استفاده از خدمات بانکداری دیجیتال، این صنعت می‌تواند به یکی از ارکان کلیدی اقتصاد ایران تبدیل شود.

در آینده، حرکت به سمت «مالی تعبیه‌شده» (Embedded Finance) قابل پیش‌بینی است؛ به این معنا که خدمات بانکی مستقیماً در بستر پلتفرم‌های غیرمالی مانند تجارت الکترونیک، حمل‌ونقل و خدمات آنلاین ارائه می‌شود و بانک‌تک به‌صورت نامرئی در تجربه روزمره کاربران ادغام خواهد شد.

 سخن نهایی 

بانک‌تک با ارائه خدمات آنلاین و دیجیتال، تغییرات بنیادینی در صنعت بانکداری کشور عزیزمان ایران به وجود آورده است. این تغییرات نه تنها به تسهیل فعالیت‌های مالی برای مشتریان کمک کرده، بلکه موجب افزایش سطح رقابت و نوآوری در این حوزه شده است. 

با توجه به چالش‌های پیش‌رو، ضروری است که بانک‌‌تک‌ها توجه ویژه‌ای به امنیت داده‌ها، فرهنگ‌سازی و بهبود زیرساخت‌ها داشته باشند تا بتوانند در آینده‌ای نزدیک به یک نهاد مؤثر و معتمد برای مشتریان تبدیل شوند.