شکل‌گیری و روند فین‌تک

فین‌تک (Fintech) به مجموع فعالیت‌ها و خدمات مالی اشاره دارد که با استفاده از فناوری‌های نوین به ارائه خدمات مالی، بانکی و اقتصادی می‌پردازد. این صنعت از دهه ۲۰۰۰ به طور چشمگیری رونق گرفته و به یکی از بخش‌های اصلی اقتصاد جهانی تبدیل شده است. فین‌تک به عنوان یک نیروی محرک، می‌تواند شامل انواع خدمات مالی، پرداخت‌های دیجیتال، قرض‌دهی آنلاین، مدیریت دارایی، بیمه و بسیاری موارد دیگر باشد. فین‌تک به عنوان یک روند نوین در سیستم مالی جهان، به دلیل سرعت، کارایی و راحتی که به کاربران ارائه می‌دهد، به سرعت در حال رشد و توسعه است. در این مقاله از سری مقالات تعاریف اصطلاحات فین‌تک به تعریف فین‌تک، شاخصه‌ها و روند آن در ایران می‌پردازیم. 

  تاریخچه و شکل‌گیری فین‌تک 

تاریخچه فین‌تک به دهه ۱۹۶۰ بازمی‌گردد، زمانی که اولین سیستم‌های خودپرداز (ATM) معرفی شدند و خدمات بانک‌داری آنلاین آغاز شدند. اما با ظهور اینترنت و به ویژه در بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۰، فین‌تک به شکل جدی‌تری توسعه یافت. شرکت‌هایی مانند پی‌پال، اسکوئر و استرایپ توانستند تحولی بزرگ در عرصه پرداخت‌های آنلاین و مالی ایجاد کنند.

  تقسیم‌بندی فین‌تک 

فین‌تک را می‌توان به چند بخش عمده تقسیم کرد:

← خدمات پرداخت: شامل خدمات پرداخت آنلاین، کیف پول‌های الکترونیکی و سیستم‌های پرداخت سریع

← قرض‌دهی آنلاین: شامل پلتفرم‌های قرض‌دهی بین فردی، وام‌های آنلاین و اعتبارسنجی

← مدیریت دارایی: شامل نرم‌افزارهای مدیریت مالی، مشاوره سرمایه‌گذاری و ربات‌های مشاور سرمایه‌گذاری

← بیمه و بیمه‌نامه‌ها: شامل بیمه‌های آنلاین و سیستم‌های تجزیه و تحلیل ریسک

← بلاک‌چین و ارزهای دیجیتال: شامل پروژه‌های مبتنی بر بلاک‌چین و ارزهای دیجیتال مانند بیت کوین و اتریوم

← بانک‌های فین‌ تک (نئوبانک‌ها): خدمات بانکی یکی از اصلی‌ترین اجزای سیستم مالی است و صنعت فین‌تک آن را متحول کرده است. افتتاح حساب، واریز وجه و کاهش ثبت‌نام‌های جعلی، سریع و آسان از شاخصه‌های آن است. نئوبانک‌های تماماٌ دیجیتال، حساب‌های جاری شخصی منعطف، حساب‌های پس‌انداز با سود بالا و حتی کارت‌های اعتباری تضمین‌شده را ارائه می‌دهند.

  فناوری‌های کلیدی در فین‌تک 

← پرداخت‌های دیجیتال: اپلیکیشن‌هایی چون پی‌پال و ویزا، امکان انجام تراکنش‌های مالی را به‌صورت سریع و امن فراهم کرده‌اند.

← بلاک‌چین و ارزهای دیجیتال: ظهور بیت‌کوین در سال ۲۰۰۸ ایجاد یک تحول بنیادی در نحوه انتقال ارزش و اطلاعات مالی در سراسر جهان بود. بلاک‌چین به‌عنوان یک سیستم ثبت غیرمتمرکز، امکان شفافیت و امنیت بیشتری را فراهم کرده است.

← هوش مصنوعی و یادگیری ماشین: این فناوری‌ها به تحلیل داده‌های مالی و پیش‌بینی رفتار مشتریان کمک می‌کنند. از این طریق، شرکت‌های فین‌تک می‌توانند خدمات شخصی‌سازی شده‌تری ارائه دهند.

← تجزیه و تحلیل داده‌ها: تجزیه و تحلیل داده‌ها عموماً به عنوان یکی از ارکان اصلی فین‌تک شناخته می‌شود. در دنیای مالی، داده‌ها کمیت زیادی دارند و با استفاده از ابزارهای تجزیه و تحلیل داده، شرکت‌های فین‌تک می‌توانند رفتار مشتریان را به طور دقیق مورد بررسی قرار دهند. این داده‌ها اجازه می‌دهند تا شرکت‌ها تصمیمات بهتری اتخاذ کنند، ریسک‌ها را کاهش دهند و خدمات خود را بهبود بخشند.

← سیستم‌های اعتباری نوین: فین‌تک همچنین به زیرساخت‌های اعتباری توجه ویژه‌ای دارد. با استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی و تجزیه و تحلیل داده، شرکت‌های فین‌تک قادر به ارائه وام‌ها و تسهیلات مالی به افراد و کسب‌وکارها با شرایط مناسب‌تر نسبت به سیستم‌های بانکی سنتی هستند. این روند به ویژه برای افرادی که از دسترسی به تسهیلات بانکی محروم هستند، مانند افراد با اعتبار ضعیف، مفید است.

  وضعیت فین‌تک در ایران 

فین‌تک در سطح جهانی به سرعت در حال توسعه است، در ایران نیز شاهد رشد این صنعت هستیم. نیاز به خدمات مالی سریع و راحت، بسیاری از استارتاپ‌های فین‌تکی در این حوزه شکل گرفته‌اند. به طوری کلی باید به این موضوع اذعان داشت که رشد فناوری بالاخص در زمینه‌های تجارت الکترونیک، کشور را مجبور به ورود و رشد فین‌تک کرد؛ لذا همین امر، دلیلی بر جهش خدمات الکترونیک بانکی در ایران شد.

  ظهور استارتاپ‌های فین‌تک در ایران 

فضای فین‌تک نیازمند بستری چند وجهی بود. به طور خاص اگر بخواهیم به یک نمونه اشاره کنیم، اینترنت و فضای استفاده از آن‌را می‌توان مهمترین گزینه دانست. لذا باید کشور این موضوع را در سرتاسر کشور و دسترسی به آن را مهیا می‌ساخت؛ که این امر تحقق یافت. با توجه به گسترش دسترسی به اینترنت و تلفن‌های هوشمند، در سال‌های اخیر، استارتاپ‌های ایرانی که در قالب سوپراپلیکیشن‌ها فعالیت می‌کردند، مانند «تاپ» ورود جدی به بازار فین‌تک داشته‌اند. این استارتاپ‌ها خدمات متنوعی از جمله پرداخت‌های آنلاین، خدمات کیف پول، قرض‌دهی و مدیریت مالی را ارائه می‌دهند.

← قوانین و مقررات

رشد فین‌تک در ایران تحت تأثیر قوانین و مقررات دولتی است. بانک مرکزی ایران به عنوان نهاد نظارتی اصلی بر فعالیّت‌های فین‌تک، در سال‌های اخیر با تدوین قوانین مشخص برای خدمات مالی نوین، سعی در ساماندهی این صنعت داشته است. وجود شرکت‌های ناظر در راستای نظارت و ابلاغ قوانین و مقررات، بسیار حائز اهمیت و تاثیر گذار بوده‌اند. از سوی دیگر ایجاد «شرکت‌های نوین فناوری مالی» (فین‌تک) با مجوزهای رسمی، راهی برای ایجاد اعتماد در بین کاربران و تضمین امنیت فعالیت‌ها بوده است.

← چالش‌ها و موانع

با این حال، فین‌تک در ایران با چالش‌هایی نیز روبه‌رو است. عدم وجود زیرساخت‌های اینترنتی مناسب در برخی نواحی، سیاست‌های تنظیم حقوقی نامشخص و عدم اعتماد عمومی از جمله این چالش‌ها هستند. همچنین موضوعاتی مانند عدم آگاهی کافی در بین مصرف‌کنندگان و نگرانی‌های امنیتی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

 از جمله چالش‌های فین‌تک: 

← رگولاتوری و نظارت: با سرعت بالای نوآوری‌ها در این حوزه، تنظیم قوانین و سیاست‌های بانکی به‌طور مداوم در حال تغییر است. این موضوع به‌ویژه برای شرکت‌های نوپا می‌تواند چالش‌زا باشد.

← امنیت سایبری: با استفاده از فناوری‌های دیجیتال، مخاطرات امنیت سایبری نیز افزایش یافته است. هکرها همواره برای نفوذ به داده‌های حساس مالی تلاش می‌کنند و شرکت‌های فین‌تک باید به طور مداوم امنیت سیستم‌های خود را تقویت کنند.

← رقابت و اشباع بازار: با افزایش تعداد استارتاپ‌های فین‌تک، رقابت در این حوزه شدت گرفته است. این امر ممکن است باعث کاهش حاشیه سود و فشار برای نوآوری مداوم شود.

← چالش‌های اعتماد: برای بسیاری از مصرف‌کنندگان، اعتماد به خدمات مالی بر بستر فناوری جدید یک چالش است. فین‌تک باید اقداماتی انجام دهد تا اعتماد مشتریان را جلب کند.

  روند رشد فین‌تک در ایران 

روند رشد شرکت‌های فین‌تکی در ایران در چند سال اخیر به مراتب افزایش یافته است. با توجه به نیاز به خدمات مالی سریع و کارآمد و تغییرات فرهنگی و اجتماعی، این روند به احتمال زیاد ادامه خواهد یافت. به این نکته باید اشاره داشت که حضور و ظهور فین‌تک، عامل پیشرفت بسیاری از موضوعات دیگر در کشور شد. همان‌طور که قبل‌تر اشاره شد این موضوع و میل به پذیرش آن موجب بنای زیرساخت‌های مهمی، مثل گسترش سیمکارت‌های مجهز به اینترنت، ورود گوشی‌های هوشمند، اینترنت و غیره شد. افزایش تعداد کسب‌وکارهای نوپا، امکانات بیشتر در زمینه‌ اقتصادی و دسترسی به سرمایه‌های خطر پذیر برای توسعه فین‌تک‌ها از جمله عواملی است که این روند را تسریع می‌کند.

  فرصت‌های فین‌تک 

فین‌تک همچنین فرصت‌های زیادی را برای رشد و پیشرفت ارائه می‌دهد:

← مشتریان جدید: با ارائه خدمات مالی به افرادی که تاکنون از خدمات بانکی استفاده نکرده‌اند، فین‌تک می‌تواند بازارهای جدیدی را کشف کند.

← همکاری با بانک‌ها: بسیاری از بانک‌ها در حال همکاری با شرکت‌های فین‌تک هستند تا به‌روزرسانی و بهبود خدمات خود را تسهیل کنند.

← نوآوری در خدمات مالی: استفاده از فناوری‌های نوین مانند بلاک‌چین و هوش مصنوعی به شرکت‌های فین‌تک این امکان را می‌دهد که خدماتی مبتکرانه و کارآمدتر ارائه دهند.

← تسهیل و دسترسی بیشتر: فین‌تک این پتانسیل را دارد که خدمات مالی را برای اقشار بیشتری از جامعه قابل دسترس کند، به‌ویژه در مناطق دورافتاده یا کشورهایی با زیرساخت‌های ضعیف‌تر.

  تأثیرات اقتصادی 

فین‌تک‌ها نه تنها به راحت‌تر شدن خدمات مالی کمک می‌کنند، بلکه زمینه‌های اشتغال‌زایی و نوآوری‌های جدید را نیز فراهم می‌کنند. استخدام نیروی انسانی جدید و ایجاد مشاغل وابسته به این صنعت، تأثیر زیادی بر انگیزه سرمایه‌گذاران و کارآفرینان خواهد داشت.

 آینده‌نگری 

آینده فین‌تک در ایران به شدت وابسته به سیاست‌های دولت و نهادهای نظارتی است. در صورتی که قوانین و زیرساخت‌های لازم به خوبی ایجاد شود، انتظار می‌رود که این صنعت به سوی رشد و توسعه بیشتری حرکت کند و به یک موتور محرکه اقتصادی تبدیل شود.

 تحولی بنیادین در صنعت مالی 

فین‌تک به‌عنوان یک تحول بنیادین در صنعت مالی، هم در جهان و هم در ایران در حال گسترش است. تغییر الگوهای مصرف، رشد فناوری و نیاز به خدمات سریع‌تر و شفاف‌تر، نقش این صنعت را پررنگ‌تر کرده است. با ایجاد بسترهای مناسب، افزایش اعتماد کاربران و توسعه زیرساخت‌ها، می‌توان به آینده‌ای پویا و کارآمد برای فین‌تک امیدوار بود. این حوزه با دگرگونی شیوه‌های سنتی مالی، می‌تواند نقش مؤثری در تحول اقتصادی و افزایش دسترسی عمومی به خدمات مالی ایفا کند.